Trầm cảm sau sinh là vấn đề sức khỏe tâm thần nghiêm trọng, không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của người mẹ mà còn tác động tiêu cực đến sự phát triển tâm lý và tính cách của trẻ trong tương lai. Theo các nghiên cứu, trầm cảm sau sinh có thể dẫn đến những hệ lụy nguy hiểm như ý tưởng tự sát, hành vi tự sát và đe dọa đến an toàn của trẻ.
Việc nhận diện sớm các yếu tố nguy cơ là chìa khóa giúp gia đình chủ động bảo vệ sức khỏe cho người mẹ.
Các yếu tố làm tăng nguy cơ trầm cảm sau sinh
Dựa trên nghiên cứu tại Khoa Tâm thần, Bệnh viện Quân y 103, dưới đây là những yếu tố liên quan chặt chẽ đến trầm cảm sau sinh mà phụ nữ mang thai và sau sinh cần đặc biệt lưu ý:
1. Độ tuổi của người mẹ
Phụ nữ ở nhóm tuổi trẻ (dưới 25 tuổi) có nguy cơ bị trầm cảm cao gấp 2 lần so với nhóm phụ nữ trên 25 tuổi. Ở độ tuổi này, người mẹ thường đối mặt với nhiều sự thay đổi về sinh học, vai trò trong gia đình và thiếu kinh nghiệm thực tế, dễ dẫn đến sang chấn tâm lý.
2. Sự thiếu hụt hỗ trợ từ gia đình
Sự quan tâm và hỗ trợ của gia đình (chồng, mẹ đẻ, mẹ chồng) đóng vai trò then chốt trong suốt thai kỳ và giai đoạn sau sinh.
- Phụ nữ không nhận được sự hỗ trợ từ gia đình có nguy cơ trầm cảm cao gấp 2 lần so với nhóm được hỗ trợ đầy đủ.
- Sự hỗ trợ bao gồm cả về công việc hàng ngày, tài chính và quan trọng nhất là tinh thần (lắng nghe, chia sẻ).
3. Áp lực về giới tính của thai nhi
Trong nhiều quan niệm gia đình, áp lực “trọng nam khinh nữ” vẫn còn tồn tại. Nghiên cứu chỉ ra rằng, những gia đình có người chồng thích con trai tạo ra áp lực rất lớn lên người mẹ, khiến họ có nguy cơ bị trầm cảm sau sinh cao hơn so với những gia đình không quan tâm đến giới tính thai nhi.
4. Tiền sử sản khoa và hình thức sinh đẻ
Sức khỏe thai sản có mối liên hệ mật thiết với trạng thái tâm lý sau sinh:
- Tiền sử thai sản: Thai phụ có tiền sử thai chết lưu, sảy thai hoặc phá thai có nguy cơ cao đối mặt với trầm cảm.
- Sinh non: Những trường hợp sinh non (dưới 37 tuần) làm tăng áp lực chăm sóc trẻ, từ đó gia tăng nguy cơ trầm cảm cho người mẹ.
5. Bạo lực gia đình
Bạo lực (cả về thể xác lẫn tinh thần) là yếu tố nguy cơ cực kỳ nghiêm trọng. Phụ nữ trải qua bạo lực trong hoặc sau khi mang thai có nguy cơ bị trầm cảm sau sinh cao hơn gấp nhiều lần so với điều kiện bình thường.
Lời khuyên để ngăn ngừa trầm cảm sau sinh
Để giảm thiểu nguy cơ mắc trầm cảm sau sinh, các chuyên gia khuyến cáo:
- Xây dựng mạng lưới hỗ trợ: Người chồng và gia đình cần chủ động chia sẻ công việc nhà, hỗ trợ tài chính và đặc biệt là dành thời gian tâm sự, thấu hiểu những lo lắng của người mẹ.
- Chăm sóc sức khỏe tâm thần: Nếu người mẹ có các triệu chứng như mất ngủ, mệt mỏi kéo dài, buồn chán, bi quan hoặc mất năng lượng, cần đến ngay các cơ sở y tế chuyên khoa tâm thần để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.
- Chuẩn bị tâm lý: Phụ nữ, đặc biệt là những người mang thai lần đầu, nên tìm hiểu trước các kiến thức về chăm sóc trẻ và thay đổi tâm sinh lý để giảm bớt sự bỡ ngỡ.
Trầm cảm sau sinh không phải là “sự yếu đuối” mà là một vấn đề y tế cần sự can thiệp và yêu thương đúng cách từ gia đình và xã hội.
Nguồn tham khảo: Tạp chí Y học Việt Nam, Tập 512, Tháng 3 – Số 1 – 2022.