Sâm Ngọc Linh (Panax vietnamensis) từ lâu đã được xem là “quốc bảo” của Việt Nam. Đây là loài sâm đặc hữu chỉ mọc tự nhiên tại vùng núi Ngọc Linh với hàm lượng saponin và các hoạt chất dược lý vượt trội so với nhiều loại sâm khác trên thế giới. Năm 2017, Thủ tướng Chính phủ chính thức công nhận đây là sản phẩm quốc gia, là một dấu mốc khẳng định tầm vóc và giá trị đặc biệt của loài dược liệu này.
Thế nhưng, đi kèm với danh tiếng là áp lực không nhỏ: sâm giả, sâm trộn, quảng cáo sai sự thật tràn lan khiến người tiêu dùng hoang mang và ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín thương hiệu. Trước thực trạng đó, tỉnh Kon Tum (nay thuộc tỉnh Quảng Ngãi) đã chọn khoa học và công nghệ làm nền tảng cốt lõi để bảo vệ và phát triển chuỗi giá trị Sâm Ngọc Linh một cách bền vững.
Những giải pháp công nghệ đang được triển khai
Kiểm định chất lượng bằng công nghệ hiện đại
Các phòng thí nghiệm được đầu tư nâng cấp thiết bị để thực hiện kiểm định ADN bằng chỉ thị phân tử, đồng thời phân tích chính xác hàm lượng saponin và các hoạt chất đặc trưng. Đây là bước đi quan trọng giúp minh bạch hóa thị trường, tạo niềm tin cho người mua khi biết rõ họ đang dùng sâm thật hay không.
Bảo hộ sở hữu trí tuệ – lá chắn pháp lý cho thương hiệu
Chỉ dẫn địa lý “Ngọc Linh” đã được cấp cho các xã thuộc huyện Tu Mơ Rông và Đăk Glei, cùng với nhãn hiệu chứng nhận “Sâm Ngọc Linh Kon Tum”. Những công cụ pháp lý này không chỉ bảo vệ thương hiệu mà còn tạo nền tảng cho việc truy xuất nguồn gốc sản phẩm một cách chính xác và có hệ thống.
DNA barcode – “dấu ân độc bản” của sâm thật
Nghiên cứu cơ sở dữ liệu mã gen đặc trưng (DNA barcode) đang được đẩy mạnh nhằm thiết lập hệ thống giám sát nguồn giống từ đầu vào. Khi công nghệ này được triển khai đồng bộ, việc phát hiện sâm giả hoặc sâm không đúng chủng loại sẽ trở nên nhanh chóng và đáng tin cậy hơn nhiều.
Mở rộng chuỗi giá trị từ củ đến lá
Không chỉ tập trung vào củ sâm, các nghiên cứu hiện nay còn khai thác tiềm năng của thân và lá sâm Ngọc Linh để phát triển dòng sản phẩm đa dạng hơn. Song song đó, công nghệ chế biến sâu và hệ thống truy xuất nguồn gốc đang được nghiên cứu ứng dụng nhằm nâng cao giá trị gia tăng cho toàn chuỗi.
Mục tiêu đến năm 2030: Xây dựng hệ sinh thái dược liệu thông minh
Định hướng chiến lược đặt ra mục tiêu mở rộng vùng trồng Sâm Ngọc Linh lên 10.000 ha – một con số đầy tham vọng nhưng hoàn toàn có cơ sở nếu đi kèm với sự hợp tác chặt chẽ giữa các viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp tư nhân theo mô hình hợp tác công tư (PPP).
Ngoài ra, việc chuẩn hóa toàn bộ quy trình từ trồng trọt, chăm sóc đến chế biến là điều kiện tiên quyết để Sâm Ngọc Linh có thể cạnh tranh ở tầm quốc tế. Đây không chỉ là “quốc bảo” trong nước mà còn là thương hiệu dược liệu Việt Nam được thế giới công nhận.
Nguồn tham khảo: Báo cáo tham luận “Khoa học và công nghệ với hoạt động nghiên cứu, bảo tồn và phát triển Sâm Ngọc Linh Kon Tum; định hướng hợp tác nghiên cứu, chuyển giao công nghệ trong thời gian tới”